Ο συλλογικός τόμος The City as the Southern Question. Alternative Histories of Urbanisation After Gramsci, σε επιμέλεια των Ranabir Samaddar, Enrica Morlicchio και Sandro Mezzadra, εκδόθηκε στις αρχές του χρόνου από τις εκδόσεις Routledge. Ο τόμος εμπνέεται από τις ιδέες του Αντόνιο Γκράμσι σχετικά με το ζήτημα του Νότου και εξετάζει μια σειρά πόλεων στην Ευρώπη και την Ασία, ως προς τις σύγχρονες εξελίξεις της αστικοποίησης και της αστικής εμπειρίας. Το περιεχόμενο του τόμου αποτελεί προϊόν των εργασιών του διεθνούς συνεδρίου “City as the Southern Question” που πραγματοποιήθηκε στην Καλκούτα στις 13-14 Νοεμβρίου 2024 από το Mahanirban Calcutta Research Group, σε συνεργασία με το Institute for Human Sciences (IWM) της Βιέννης, το Rosa Luxemburg Stiftung, το Canadian Institute for Advanced Research (CIFAR) και το University of Naples Federico II.
Στον τόμο συνέβαλαν με το κεφάλαιο With Gramsci in the Park: Hegemonic Green Planning in Athens η Φερενίκη Βαταβάλη και ο Γιώργος Κανδύλης από το ΕΚΚΕ, σε συνεργασία με την Πέννυ Κουτρολίκου, Καθηγήτρια στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, στο πλαίσιο του αυτοχρηματοδοτούμενου προγράμματος «Αστικό πράσινο στην Αθήνα: κοινωνικοχωρικές ανισότητες και πρακτικές σχεδιασμού». Το κεφάλαιο αυτό μελετά στιγμές της παλιότερης και σύγχρονης ιστορίας του πάρκου του Πεδίου του Άρεως, υπό το πρίσμα της διαρκούς διαμάχης γύρω από τον επιθυμητό σχεδιασμό, στο πλαίσιο των ηγεμονικών ιδεών για την πόλη αλλά και το εθνικό κράτος.
Η έρευνα των συγγραφέων αναδεικνύει ότι ο σχεδιασμός, η υλοποίηση, η διατήρηση και η ανάπλαση των χώρων πρασίνου, ιδιαίτερα των μεγάλων και εμβληματικών, υπερβαίνουν κατά πολύ τη μέριμνα για ένα πράσινο και υγιεινό αστικό περιβάλλον. Υπηρετούν και εναρμονίζουν άλλους ευρύτερους και κάποτε αντιτιθέμενους στόχους, όπως η διαχείριση του παρελθόντος και ο εκσυγχρονισμός της εικόνας της πόλης, η εξασφάλιση χώρων αναψυχής και η προώθηση της ιδιωτικής κατανάλωσης, η καλλιέργεια εθνικών ιδεωδών και η ένταξη στις τάσεις του διεθνούς περιβάλλοντος− χαρακτηριστική συχνά των αντιπαραθέσεων εντός του παγκόσμιου «Νότου», όταν αναζητά τη θέση του έναντι του «Βορρά» ή της «Δύσης».
Στην επιλογή των εναλλακτικών κατευθύνσεων είναι σημαντικός ρόλος των διανοούμενων που συζητούν, αντιπαρατίθενται και λαμβάνουν αποφάσεις, αντλώντας πόρους από τη συμμετοχή τους σε συγκεκριμένους θεσμούς (πολιτικούς, διοικητικούς, επιστημονικούς, οικονομικούς, πολιτιστικούς), πάντοτε επιλέγοντας ανάμεσα σε διαφορετικές επιθυμητές χρήσεις, αλλά και διαχωρίζοντας επιθυμητούς και ανεπιθύμητους χρήστες.
Άλλα κεφάλαια του τόμου που εστιάζουν επίσης σε παραδείγματα από τον ελλαδικό χώρο είναι εκείνα της Σεβαστής Τρουμπέτα, Marginalised Places—Silenced Solidarities: An Autoethnographic Study on Refugees and Solidarity on Lesvos Prior to Summer 2015 και των Όλγας Λαφαζάνη και Θανάση Τυροβολά, From Financial Crisis to Refugee Crisis: Management and Resistance in Athens της.
Για περισσότερα:
Samaddar, R., Morlicchio, E., & Mezzadra, S. (Eds.). (2025). The City as the Southern Question: Alternative Histories of Urbanisation After Gramsci. Routledge.